આ પુસ્તક વિશેની મુખ્ય અને ટૂંકી માહિતી નીચે મુજબ છે:
1. પૃષ્ઠભૂમિ અને લેખન
જેલવાસ દરમિયાન રચના: ગાંધીજીએ આ પુસ્તક યરવડા જેલમાં પોતાના કેદવાસ દરમિયાન (૧૯૩૦ ના દાયકામાં) આશ્રમના સાથીઓ અને યુવાનોના માર્ગદર્શન માટે લખ્યું હતું.
મૂળ આ લેખો 'મંગળપ્રભાત' નામે સાપ્તાહિકમાં પ્રગટ થયા હતા, જે પાછળથી પુસ્તકરૂપે 'આશ્રમ જીવન' તરીકે પ્રકાશિત થયા.
2. મુખ્ય વિષયવસ્તુ અને આશ્રમના એકાદશ વ્રતો
આ પુસ્તકનો મુખ્ય આત્મા ગાંધીજી દ્વારા આશ્રમવાસીઓ માટે નિશ્ચિત કરવામાં આવેલા અગિયાર વ્રતો (એકાદશ વ્રત) છે. વ્યક્તિગત અને સામાજિક શુદ્ધિ તથા ચારિત્ર્ય ઘડતર માટે આ વ્રતોનું પાલન કરવું કેમ જરૂરી છે તેની ઊંડી સમજ આમાં આપવામાં આવી છે:
સત્ય: જીવનના દરેક વ્યવહારમાં સત્યનું આચરણ.
અહિંસા: માત્ર શારીરિક જ નહીં પણ મન, વચન અને કર્મથી ક્યારેય કોઈને દુઃખ ન પહોંચાડવું.
બ્રહ્મચર્ય: ઇન્દ્રિયનિગ્રહ અને પવિત્ર જીવનની સાધના.
અસ્તેય (ચોરી ન કરવી): વગર પૂછ્યે કે જરૂરિયાત વગર કોઈની વસ્તુ વાપરવી કે ગ્રહણ કરવી નહીં.
અપરિગ્રહ (સંગ્રહ ન કરવો): જરૂરિયાત કરતાં વધારે વસ્તુઓનો સંગ્રહ ન કરવો.
શારીરિક શ્રમ (શરીરશ્રમ): દરેક વ્યક્તિએ પોતાની રોજીરોટી અને સ્વાસ્થ્ય માટે શ્રમ કરવો.
સ્વાદેન્દ્રિય દમન: જીભના સ્વાદ પર કાબૂ રાખીને માત્ર શરીરના પોષણ પૂરતો ખોરાક લેવો.
નિર્ભયતા: મનમાંથી તમામ પ્રકારના ડર અને ભય દૂર કરવા.
સર્વધર્મ સમાનભાવ: તમામ ધર્મો પ્રત્યે આદર અને સમભાવ રાખવો.
સ્વદેશી: પોતાના દેશમાં અને સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પન્ન થતી વસ્તુઓનો જ આગ્રહ રાખવો.
અસ્પૃશ્યતા નિવારણ: સમાજમાંથી ભેદભાવ અને ઊંચ-નીચની ભાવનાનો સર્વથા નાશ કરવો.
3. મહત્વ અને ઉપયોગિતા
આ પુસ્તક માત્ર આશ્રમવાસીઓ માટે જ નહીં, પરંતુ સાદું, પવિત્ર, અનુશાસિત અને ઉચ્ચ જીવન જીવવા માંગતી દરેક વ્યક્તિ માટે એક ઉત્તમ નૈતિક માર્ગદર્શિકા (Manual) સમાન છે.
તે વ્યક્તિના આંતરિક ઘડતર અને આધ્યાત્મિક વિકાસ માટે અત્યંત ઉપયોગી ગ્રંથ છે.
00 Comments
Loading reviews...