જન્મ 14/04/1891 - અવસાન 06/12/1956

ડો. બાબાસાહેબ આંબેડકરનું રાષ્ટ્રનિર્માણમાં યોગદાન

“મારું મન આપણા દેશના ભાવિ વિશેના વિચારોથી એટલું બધું ભરેલું છે. ૨૬મી જાન્યુઆરી, ૧૯૫૦ના રોજ ભારત એક સ્વતંત્ર દેશ હશે. તેની સ્વતંત્રતાનું શું થશે? શું ભારત પોતાની સ્વતંત્રતા જાળવી રાખશે કે ફરી ગુમાવશે? મારા મનમાં આવતો આ પ્રથમ વિચાર છે.

એવું નથી કે ભારત ક્યારેય સ્વતંત્ર દેશ નહોતો. મુદ્દો એ છે કે ભારતે એક વખત પોતાની સ્વતંત્રતા ગુમાવી હતી. શું તે બીજી વાર પણ સ્વતંત્રતા ગુમાવશે? આ વિચાર મને ભવિષ્ય વિશે અત્યંત ચિંતિત બનાવે છે.

ભારતે અગાઉ પોતાના જ કેટલાક લોકોની ગદ્દારી અને વિશ્વાસઘાતને કારણે સ્વતંત્રતા ગુમાવી હતી, એ હકીકત મને ખૂબ વ્યથિત કરે છે. મહંમદ બિન-કાસીમે સિંધ પર આક્રમણ કર્યું ત્યારે રાજા દાહિરના લશ્કરી સેનાપતિઓએ મહંમદ બિન-કાસીમના એજન્ટો પાસેથી લાંચ લીધી અને રાજા તરફથી લડવાનો ઇનકાર કર્યો. ભારત પર આક્રમણ કરવા અને પૃથ્વીરાજ સામે લડવા માટે જયચંદે મહંમદ ઘોરીને આમંત્રણ આપ્યું હતું અને તેને મદદ કરવાનું વચન આપ્યું હતું.

જ્યારે શિવાજી હિંદુઓની મુક્તિ માટે લડી રહ્યા હતા, ત્યારે અન્ય મરાઠા સરદારો અને રાજપૂત રાજાઓ મુઘલ શહેનશાહની તરફેણમાં લડતા હતા. બ્રિટિશરો શીખ શાસનનો નાશ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા ત્યારે તેમના મુખ્ય સેનાપતિ ગુલાબસિંહ નિષ્ક્રિય રહ્યા અને શીખ રાજ્યને બચાવવા માટે મદદ કરી નહીં. ૧૮૫૭માં જ્યારે ભારતના મોટા ભાગના લોકોએ બ્રિટિશરો સામે સ્વતંત્રતા માટે સંઘર્ષ શરૂ કર્યો, ત્યારે શીખો મૂક પ્રેક્ષકોની જેમ ઊભા રહીને આ ઘટનાઓ નિહાળતા રહ્યા.

શું ઇતિહાસનું પુનરાવર્તન થશે? આ વિચારો મારા મનને ચિંતાથી ભરી દે છે.

જ્ઞાતિઓ અને સંપ્રદાયોના રૂપમાં રહેલા આપણા જૂના દુશ્મનો ઉપરાંત, વિવિધ અને પરસ્પર વિરોધી રાજકીય વિચારધારાઓ ધરાવતા અનેક રાજકીય પક્ષો પણ અસ્તિત્વમાં છે. આ હકીકતને કારણે મારી ચિંતા વધુ ગંભીર બની છે.

શું ભારતીયો દેશને પોતાના પંથ અને રાજકીય હિતોથી ઉપર સ્થાન આપશે, કે પછી દેશ કરતાં પોતાના પંથ અને રાજકીય હિતોને વધુ મહત્ત્વ આપશે? હું જાણતો નથી. પરંતુ એક વાત ચોક્કસ છે કે જો રાજકીય પક્ષો દેશ કરતાં પોતાના હિતોને ઉપર સ્થાન આપશે, તો આપણી સ્વતંત્રતા ફરી જોખમમાં મુકાશે અને કદાચ કાયમ માટે ગુમાઈ પણ શકે છે.

આવી સંભવિત પરિસ્થિતિનો આપણે સૌએ દૃઢતાપૂર્વક સામનો કરવો જોઈએ અને તેને અટકાવવી જોઈએ. સ્વતંત્રતાના રક્ષણ માટે આપણે લોહીના છેલ્લા ટીપા સુધી સંઘર્ષ કરવાનો દૃઢ નિર્ધાર કરવો જોઈએ.”

— ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર, બંધારણ સભામાં પ્રવચન, ૫ નવેમ્બર, ૧૯૪૯ (આપેલા મૂળ લખાણ મુજબ).