આ પુસ્તક વિશેની મુખ્ય અને ટૂંકી માહિતી નીચે મુજબ છે:
1. પૃષ્ઠભૂમિ અને લેખન
વિશ્વપ્રસિદ્ધ વ્યાખ્યાનો: આ પુસ્તકમાં ૧૯૧૬ અને ૧૯૧૭ દરમિયાન પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધના ભયાનક સમયગાળામાં ટાગોરે જાપાન અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (અમેરિકા) ની મુસાફરી દરમિયાન આપેલાં ઐતિહાસિક પ્રવચનોનો સમાવેશ થાય છે.
મૂળ ગ્રંથ: મૂળ અંગ્રેજીમાં 'Nationalism' નામે પ્રકાશિત થયેલા આ પુસ્તકે વિશ્વભરના રાજકીય અને સામાજિક ચિંતકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું.
2. મુખ્ય વિષયવસ્તુ અને ક્રાંતિકારી વિચારો
યંત્રવત્ અને ઉગ્ર રાષ્ટ્રવાદની ટીકા: રવીન્દ્રનાથ ઠાકુરે આ પુસ્તકમાં આક્રમક, સામ્રાજ્યવાદી અને ઉગ્ર પશ્ચિમી રાષ્ટ્રવાદ (Western Nationalism) ની તીવ્ર આલોચના કરી છે. તેમના મતે આવો રાષ્ટ્રવાદ માનવતા અને નૈતિક મૂલ્યોનો બલિ લે છે અને વિશ્વમાં યુદ્ધો તથા વિનાશ નોતરે છે.
પશ્ચિમ, જાપાન અને ભારત સંદર્ભે મૂલ્યાંકન:
પશ્ચિમમાં રાષ્ટ્રવાદ: પશ્ચિમી દેશોનો રાષ્ટ્રવાદ આર્થિક અને રાજકીય સત્તા મેળવવાનું શક્તિશાળી 'યંત્ર' બની ગયો છે.
જાપાનમાં રાષ્ટ્રવાદ: જાપાન એ પશ્ચિમનું આંધળું અનુકરણ કરવાને બદલે પોતાની એશિયાઈ સંસ્કૃતિ અને માનવતા જાળવી રાખવી જોઈએ તેવી ચેતવણી.
ભારતમાં રાષ્ટ્રવાદ: ભારતનું અસ્તિત્વ માત્ર એક 'રાજકીય રાષ્ટ્ર' બનવામાં નથી પરંતુ સામાજિક સમરસતા, વિવિધતામાં એકતા અને સંસ્કૃતિના જતનમાં છે.
3. મહત્વ અને ઉપયોગિતા
ગુરુદેવ ટાગોરના મતે "માનવતા એ કોઈ પણ રાષ્ટ્રવાદ કે દેશભક્તિ કરતાં ઉપર છે."
આજે પણ જ્યારે વિશ્વમાં ઉગ્ર રાષ્ટ્રવાદ, સરહદી વિવાદો અને વૈશ્વિક અશાંતિ વધી રહી છે, ત્યારે ટાગોરનો આ માનવતાવાદી અને વૈશ્વિક દ્રષ્ટિકોણ ખૂબ જ પ્રાસંગિક અને માર્ગદર્શક બની રહે છે.
00 Comments
Loading reviews...